ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΠΕΙΡΑΪΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΤΕΓΗΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ - 1930 - (ΒΡΑΒΕΙΟ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ)

Στην αποβάθρα της Τρούμπας


Του Στέφανου Μίλεση

Η Ακτή Μιαούλη είναι ο σημαντικότερη και δημοφιλέστερη ακτή στον Πειραιά. Ταυτίστηκε με την άνοδο της ναυτιλίας, του εμπορίου και της επιχειρηματικότητας, εκείνων δηλαδή των χαρακτηριστικών που ανέδειξαν τον Πειραιά ως πρώτο λιμένα της Ελλάδας και έναν εκ των σημαντικότερων της Μεσογείου.

Πρόκειται για την πλέον ιστορική παράκτια λεωφόρο του εμπορικού λιμένα της πόλης. Κάθε μέτρο της Ακτής Μιαούλη, που έλαβε την ονομασία της από την προσπάθεια του μεγάλου Υδραίου ναυμάχου της επανάστασης Ανδρέα Μιαούλη να κτίσει εκεί την οικία του, αποτελεί για τον Πειραιά σήμερα όχι απλά μια ιστορία, αλλά εκατοντάδες ιστορίες της πόλης που καταγράφονται σε διαφορετική χρονική περίοδο. Γιατί όμως η Ακτή Μιαούλη ανάμεσα στις τόσες άλλες ακτές, κατέστη η πλέον σημαντική για τη ναυτιλία στον Πειραιά;

Κέντρο της Ακτής Μιαούλη από τα πρώτα κιόλας χρόνια κατέστη η προβλήτα του Διαδόχου Κωνσταντίνου (μετέπειτα Βασιλέως Κωνσταντίνου), η οποία ήταν η πρώτη όπου μπορούσαν τα πλοία να πλευρίσουν, καθώς στις υπόλοιπες λόγω του αβαθούς λιμένα, και μέχρι της πλήρους εκβάθυνσής του, έμεναν αγκυροβολημένα και η επικοινωνία γινόταν μέσω λέμβων. 

Σε αυτή την προβλήτα με τον περιορισμένο σε φιλοξενία αριθμό πλοίων, σε σχέση με το συνολικό αριθμό των σκαφών που έπιαναν το λιμάνι του Πειραιά, οι ναυτικοί πράκτορες έδιναν πραγματικές μάχες για να επιτύχουν ώστε το δικό τους πλοίο να είναι εκείνο, το "τυχερό", που θα "πιάσει" προβλήτα. Και οι λόγοι ήταν πολλοί. Αφενός για να αποφύγουν την ταλαιπωρία της επιβίβασης ή αποβίβασης των επιβατών με λέμβους, αφετέρου για να γλιτώσουν το κόστος των "βαρκαδιάτικων", των τελών δηλαδή που χρέωναν οι βαρκάρηδες στις μετακινήσεις. 



Όμως πέραν της ευκολίας αυτής το "δέσιμο" στη συγκεκριμένη προβλήτα, εξασφάλιζε κύρια την εύκολη υδροληψία του σκάφους, καθώς μια τρόμπα νερού είχε κατασκευαστεί σε αυτή την προβλήτα. Τα χρόνια εκείνα, ήταν γνωστή η έλλειψη νερού στον Πειραιά, που οδηγούσε τους κατοίκους στις δημόσιες βρύσες που ήταν μετρημένες στα δάκτυλα του ενός χεριού! 

Εξ αιτίας αυτής της σημαντικής τρόμπας (δημόσιας βρύσης), οι νησιώτες ναυτικοί με την ιδιόμορφη προφορά τους πίεζαν τους ναυτικούς πράκτορες πριν ακόμα καλά καλά εισέλθουν στο λιμάνι, φωνάζοντας από το κοράκι του σκάφους "στη τρούμπα, στη τρούμπα" δηλαδή υποδεικνύοντας στον πράκτορα τη θέλησή τους έστω και την τελευταία στιγμή να πιάσουν την προβλήτα της τρόμπας του νερού. 



Η ίδια η σπουδαιότητα του νερού, που αντικατοπτριζόταν στον όρο "Τρούμπα", κατανίκησε την όποια επίσημη ονομασία της προβλήτας ακόμη κι αν επρόκειτο για διάδοχο θρόνου ή βασιλιά. Η κάλυψη αναγκών εργασίας και επιβίωσης ήταν για τον εργατικό Πειραιά σπουδαιότερη από τίτλους ή βαθμούς.  

Φυσικά είναι λάθος η αναφορά ότι ο όρος Τρούμπα προέκυψε μετά την καταστροφή του '22 από τους Μικρασιάτες πρόσφυγες. Ο όρος Τρούμπα (θέση Τρούμπα, Προβλήτα της Τρούμπας, συνοικία Τρούμπα) υπάρχει και χρησιμοποιείται από τα μέσα του 19ου αιώνα και μετά. Αυτό αποδεικνύει άλλωστε και το πλήθος των σχετικών δημοσιευμάτων εφημερίδων της εποχής. Η γρήγορη πρόσβαση στην αποβάθρα δεν ευνοεί μόνο την εύκολη ακτοπλοϊκή συγκοινωνία αλλά και το λαθρεμπόριο που χρειάζεται λίγες μόνο στιγμές για να ξεφορτώσει κιβώτια που διαφορετικά θα απαιτούσαν την εμπλοκή βαρκών και βαρκάρηδων.

Αποβάθρα Τρούμπας 1903


Η αξία της παράκτιας αυτής τρόμπας μεγάλωνε όταν από την εποχή των ιστίων η ναυτιλία πέρασε στην εποχή της ατμοκίνησης. Το νερό έγινε απαραίτητο όχι μόνο για την τροφοδοσία ανθρώπων και κτηνών αλλά και για τη κίνηση των ίδιων των πλοίων.  

Έτσι αυτή η "τρούμπα" ονομάτισε όχι μόνο τη προβλήτα του Διαδόχου Κωνσταντίνου αλλά όλη τη γύρω περιοχή, γνωστή σήμερα σε εμάς ως Τρούμπα, όχι βέβαια λόγω της προβλήτας αλλά λόγω των δύο δρόμων, της οδού Νοταρά και της οδού Φίλωνος που σχεδόν παράλληλα συνοδεύουν την Ακτή Μιαούλη από την ηπειρωτική της πλευρά. 

Κι αν η Τρούμπα ως διάσημη συνοικία για τα κέντρα της και τον αγοραίο έρωτα που προσέφερε, ουδέποτε αποποιήθηκε τη ναυτική της πλευρά, που ήταν άλλωστε η πρώτη και αυθεντική. Την τεράστια αποβάθρα της, που εξασφάλιζε την ελευθεροκοινωνία των πλοίων με την ακτή μέσω απλών κλιμάκων.   

Αν το άκουσμα της λέξης Τρούμπας προκαλεί σήμερα συνειρμούς σχετικούς με τις παραπάνω φωτογραφίες
για τους Καπεταναίους, τους ναυτικούς πράκτορες και τις ναυτιλιακές εταιρείες σήμαινε κάτι πολύ περισσότερο
τα πρώτα χρόνια όπου η προσέγγιση στον Πειραιά αποτελούσε μια αληθινή περιπέτεια
 


Αυτή η προβλήτα που εστίαζε τον πόθο κάθε Καπετάνιου να πλευρίσει πάνω της, σύντομα έγινε το κέντρο της ναυτικής κίνησης της πόλης. Γύρω από αυτήν άρχισαν όπως οι μέλισσες που συγκεντρώνονται γύρω από τη κυψέλη, να αναπτύσσονται με γοργούς ρυθμούς τα ναυτικά γραφεία, τα πρακτορεία, οι ναυτικές εταιρείες, τα γραφεία ναυτολόγησης ή υποδοχής ναυτικών. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν, ότι η προβλήτα της Τρούμπας αποτελούσε το κέντρο της Ακτής Μιαούλη, το κέντρο της ανάπτυξης της ναυτιλίας στον Πειραιά, το κέντρο της πόλης, που φυσικά ο μεγάλος θαλασσογράφος Κωνσταντίνος Βολανάκης, κάτοικος Πειραιώς γνώριζε και φρόντισε να αποθανατίσει.

Λεπτομέρεια από το έργο με τίτλο "Το λιμάνι του Πειραιά" του Κωνσταντίνου Βολανάκη. Περίπατος στη Βασιλική αποβάθρα. Στο βάθος απλώνεται όλη η Ακτή Μιαούλη και ο Άγιος Νικόλαος
(Λάδι σε μουσαμά. Συλλογή Δήμου Πειραιώς)


Όλοι οι πράκτορες και όλες οι εταιρείες επιθυμούσαν τα δικά τους πλοία να είναι εκείνα που είτε μετέφεραν ανθρώπους είτε εμπορεύματα, να πλευρίζουν την αποβάθρα της Τρούμπας. Και έρχονται σε αψιμαχίες τόσο μεταξύ τους όσο με τις επίσημες αρχές της πόλης. Μέχρι που το 1899 μια τέτοια αψιμαχία προκαλεί την παραίτηση του Λιμενάρχη Πειραιώς καθώς είχε προβεί στην έκδοση εντολής που απαγόρευε την εκφόρτωση σιτηρών στη συγκεκριμένη προβλήτα. Απαγόρευση που προκάλεσε την έντονη αντίδραση των συντεχνιών του συγκεκριμένου κλάδου.

Ιούλιος 1899. Κάθε εταιρεία και κάθε γραφείο απαιτεί τα δικά της πλοία να προσεγγίζουν την αποβάθρα της Τρούμπας

Πέριξ της διάσημης αυτής προβλήτας άρχισαν να υψώνονται τα Μέγαρα των ναυτικών εταιρειών καθώς και τα πρώτα κτήρια που κτίστηκαν στον Πειραιά με προορισμό τη στέγαση τέτοιων επιχειρήσεων. Πρώτο από όλα ξεχωρίζει το Μέγαρο των αδελφών Βάττη που κατασκευάστηκε για τη φιλοξενία ναυτικών επιχειρήσεων έχοντας συνάμα όμως τη δυνατότητα, κάποιοι όροφοι από αυτό, να είναι ξενοδοχείο, καλύπτοντας τις ανάγκες των εταιρειών για φιλοξενία ναυτικών και ξένων συνεργατών, εμπόρων και βιοτεχνών. 

Από το 1899 κιόλας ο τότε Δήμαρχος Πειραιώς Τρύφων Μουτζόπουλος ο οποίος ήταν και Πρόεδρος της Λιμενικής Επιτροπής που διαχειριζόταν το λιμάνι του Πειραιά, πέτυχε τη σύναψη δανείου από την Εθνική Τράπεζα, με σκοπό την επέκταση της προβλήτας της Τρούμπας και της διαμόρφωσής της. Ο καλλωπισμός και η επέκτασή της αποτελούσαν έναν αναγκαίο όρο ώστε να παραμείνει η κεντρική θέση, η καρδιά του πειραϊκού λιμένα.  

Από εκεί την περίοδο του εθνικού διχασμού οι οπαδοί του Ελευθερίου Βενιζέλου υποχρέωσαν τους Πρεσβευτές και τις οικογένειές τους που δεν ανήκαν στην ΑΝΤΑΝΤ ή που τηρούσαν ουδετερότητα να αναχωρήσουν από την Ελλάδα. 



Και στην ίδια προβλήτα της Τρούμπας αποβιβάστηκαν οι άνδρες της Δευτέρας Μεραρχίας στην οποία ανήκε το 34ο Σύνταγμα Πεζικού, στο οποίο υπηρετούσαν οι Πειραιώτες. Όχι τυχαίως άλλωστε και η μετονομασία του δρόμου που ξεκινά από την αποβάθρα της Τρούμπας, από Αιγέως σε Λεωφόρο Δευτέρας Μεραρχίας, δείχνοντας έτσι το σημείο αποβίβασης. Αλλά και πριν από αυτούς τα όποια αγήματα αποβιβάζονταν στον Πειραιά εκεί πρωτοπατούσαν.

Αποβίβαση αγημάτων στην Τρούμπα (1899)


Ως συνέχεια της ιστορίας της αποβάθρας της τρούμπας νερού, συναντούμε στη συνέχεια όλα τα έργα. Η βασιλική προβλήτα για την υποδοχή των υψηλών προσκεκλημένων Προέδρων, Πρωθυπουργών και Βασιλέων. Αλλά και το πρώτο Χρηματιστήριο Εμπορευμάτων που λίγο μετά αποτέλεσε το ιστορικό Δημαρχείο του Πειραιά, το γνωστό Ρολόι, επιβεβαίωνε πως εκεί βρισκόταν η καρδιά του Πειραιά. Λαμπρά μέγαρα κατασκευάστηκαν ανάλογα με το μέγεθος και τη σπουδαιότητα του λιμανιού που εκπροσωπούσαν. 


Γρήγορα ολόκληρη η Ακτή Μιαούλη που γεννήθηκε έχοντας κέντρο της τη σημαντική τρόμπα ύδατος, σήμανε τους χτύπους της καρδιάς ολάκερης της πολιτείας. Έγινε το πιο πολυσύχναστο σημείο, το πανελλήνιο κέντρο εκτελωνισμού, μετακίνησης επιβατών και εμπορευμάτων. Το κέντρο εστίασης των φωτογράφων και καλλιτεχνών.

Τα πάντα στον Πειραιά, αποκλεισμοί, επεμβάσεις ξένων δυνάμεων, κατοχή πόλης, αφίξεις και αναχωρήσεις έγιναν στην Ακτή Μιαούλη.  


Παράρτημα φωτογραφιών από την Ακτή Μιαούλη









Το ξενοδοχείο "Πειραιεύς"
Το παλαιό ξενοδοχείο "Πειραιεύς" στην κατάσταση που βρίσκεται σήμερα

Η Ακτή Μιαούλη σήμερα






Παρατήρηση:

Ο Προβλήτας ή η προβλήτα; Αρσενικό η θηλυκό; Ο Μπαμπινιώτης μας πληροφορεί:

Στην αρχαία Ελληνική, απ’ όπου ξεκίνησε, η λέξη προβλής, προβλῆτος σήμαινε «προεξέχων, προβάλλων» και χρησιμοποιήθηκε ως επίθετο με δύο γένη, αρσενικό (ὁ προβλής) και θηλυκό (ἡ προβλής): ως θηλυκό σε χρήσεις όπως προβλῆτες ἀκταί, προβλῆτες στῆλαι, προβλής ἔπαλξις και ώς αρσενικό σε χρήσεις όπως προβλῆτες ὀδόντες, προβλῆτες πύργοι, προβλῆτες λίθοι. Παλαιότερη και συχνότερη φαίνεται ότι ήταν η χρήση τού θηλυκού γένους (απαντά ήδη στον Όμηρο). Κυρίως από τη συνεκφορά με τη λέξη ακτή (προβλής ἀκτή) επικράτησε τελικά το θηλυκό γένος τής λέξης στη νεότερη χρήση της ως ουσιαστικού. Έτσι, σήμερα λέμε η προβλήτα.

(http://www.babiniotis.gr/wmt/webpages/index.php?lid=1&pid=20&apprec=52)



Μαργαρίτα Οριγώνη - Μιχαήλ Μουτούσης. Η εκρηκτική σχέση της Καστέλλας που συντάραξε το Πανελλήνιο

Η Μαργαρίτα Οριγώνη

Του Στέφανου Μίλεση

Τον Οκτώβριο του 1932 μια δίκη απασχόλησε τις εφημερίδες και συνάμα βρέθηκε στο επίκεντρο της Πειραϊκής, και όχι μόνο κοινωνίας, καθώς είχαν εμπλακεί σε αυτή δύο σπουδαία ονόματα της εποχής εκείνης.

Το ένα εξ αυτών αφορούσε άμεσα τον Πειραιά καθώς επρόκειτο για τη Μαργαρίτα Οριγώνη, κόρη του μεγαλοεπιχειρηματία και Προξένου της Σερβίας στον Πειραιά του Πέτρου Οριγώνη, του γνωστού ιδιοκτήτη του πέτρινου πύργου που δεσπόζει στην Καστέλλα απέναντι ακριβώς από τη νήσο Σταλίδα. 


Η οικία Οριγώνη με τη νήσο Σταλίδα

Το άλλο όνομα ήταν ακόμη μεγαλύτερο καθώς ήταν πανελλήνιας εμβέλειας. Επρόκειτο για τον Στρατηγό Μιχαήλ Μουτούση (με αυτό το βαθμό προσφωνείται κατά τη διάρκεια της δίκης του 1932), γνωστό σε όλους πρωτοπόρο των ελληνικών φτερών, από τους πρώτους στην Ελλάδα που επάνδρωσαν την νεοϊδρυθείσα στη χώρα μας Αεροπορική Υπηρεσία Στρατού. 

Το όνομα του Μιχαήλ Μουτούση ταυτίστηκε με τα θρυλικά ανδραγαθήματά του, στους Βαλκανικούς Πολέμου του 1912 – 1913, ειδικά όταν μαζί με τον Αριστείδη Μωραϊτίνη προκάλεσαν τον εναέριο βομβαρδισμό του Τουρκικού Στόλου στα Δαρδανέλια, πραγματοποιώντας έτσι την πρώτη παγκοσμίως επιχείρηση ναυτικής συνεργασίας.

Η ιστορία όμως της οποίας η δίκη έγινε το 1932, είχε παρελθόν μεγάλο καθώς η αρχή της ιστορίας μας βρίσκεται το 1909 και έχει ως κέντρο της την Καστέλλα στον Πειραιά.

Και η ιστορία αρχίζει:

Την εποχή εκείνη η Μαργαρίτα Οριγώνη ήταν μόλις 18 ετών, στον ανθό της νιότης και της ομορφιάς της. Είχε μια βάρκα με πανί αραγμένη έξω από το πυργόσπιτό της, εκεί που μέχρι σήμερα διατηρείται μια παραλία της οποίας φυσικό κυματοθραύστη αποτελεί η ιστορική νησίδα της Σταλίδα (το νησάκι Κουμουνδούρου ή Παρασκευά). Με αυτή την βαρκούλα έκανε μοναχικές βόλτες ιστιοπλοώντας πότε προς την Πειραϊκή και πότε προς τον Φαληρικό όρμο. Και όταν ο καιρός δεν το επέτρεπε μελετούσε επί ώρες μέσα στο σαλόνι του σπιτιού της πιάνο. Της άρεσε τόσο που η καθημερινή της άσκηση κρατούσε ώρες ολόκληρες, χωρίς διακοπή, χωρίς ούτε καν φαγητό. Το σπίτι τους στην Καστέλλα αποτελούσε το κέντρο της Πειραϊκής κοσμικής ζωής με δεξιώσεις, βεγγέρες και προβεγγέρες. Επίσημα πρόσωπα μπαινοέβγαιναν στην λαμπρή οικία, Πρόεδροι, Πρωθυπουργοί και μέλη της Κυβερνήσεως. 

Συνεπώς η Μαργαρίτα Οριγώνη δεν ήταν κάποια τυχαία κοπέλα που μάθαινε πιάνο, αλλά αποτελούσε πρότυπο κοπέλας από «καλή» οικογένεια και περιζήτητη νύφη. Πολύς κόσμος επίσης είχε ευεργετηθεί από τον πατέρα της με χρηματικά βοηθήματα με τα οποία κατά καιρούς ενίσχυε φτωχές πειραϊκές οικογένειες.

Η Μαργαρίτα Οριγώνη καθώς ήταν μορφωμένη και πλούσια,
αποτελούσε  μια περιζήτητη νύφη

Ο Μιχαήλ Μουτούσης την ίδια εποχή, ήταν ένας Ανθυπολοχαγός του Μηχανικού που ανήκε στο Τάγμα των Γεφυροποιών, πριν ακόμα αποκτήσει τη φήμη των ηρωικών πράξεών του, φήμη που θα τον συνοδεύει σε όλη του τη ζωή. Ήταν μεν απόφοιτος της Σχολής Ευελπίδων, αλλά μπροστά στην αίγλη και στη φήμη της οικογενείας Οριγώνη υστερούσε. Ο βίος του ήταν λιτός, στρατιωτικός, έμενε μαζί με τον επίσης Ανθυπολοχαγό αδελφό του στο ίδιο μικρό δωμάτιο στη Νεάπολη Αθήνας (Εξάρχεια), που μαζί είχαν ενοικιάσει συμφωνώντας να πληρώνουν από 7,5 δραχμές ο καθένας, για να συμπληρώσουν το μηνιαίο τους ενοίκιο. 
Ο Μιχαήλ Μουτούσης όπως και ο αδελφός του ήταν δοσμένοι με το επάγγελμά τους, καθώς για αυτούς δεν ήταν απλά ένας τρόπος βιοπορισμού, αλλά η ίδια τους η ζωή.

Ο Μιχαήλ Μουτούσης την ίδια εποχή,
ήταν ένας Ανθυπολοχαγός του Μηχανικού

Το 1909 ο λόχος του Τάγματος των Γεφυροποιών που υπηρετούσε ο Μουτούσης διενεργούσε ασκήσεις κατασκευής προχείρων γεφυρών, στην αραιοκατοικημένη περιοχή της Καστέλλας. Το Νέο Φάληρο, η Καστέλλα, η Φρεαττύδα ήταν περιοχές που από τις αρχές του αιώνα ήδη, διάφορα στρατιωτικά τμήματα επέλεγαν για εκτέλεση διαφόρων ειδών γυμνασίων, σε έναν Πειραιά του οποίου η γεωγραφία ήταν αρκετά διαφορετική από ότι σήμερα. Έτσι ο Μιχαήλ Μουτούσης όπως και άλλοι Αξιωματικοί στρατοπέδευσε στην παραλία, κάτω ακριβώς από την οικία Οριγώνη. Φυσικό ήταν σύμφωνα με τα ήθη της εποχής, οι Αξιωματικοί να προσκληθούν σε μια από τις βραδιές εκείνες που η Έπαυλη Οριγώνη άνοιγε διάπλατα τις πύλες της, προσφέροντας καμπανίτη και άφθονη μουσική πιάνου. 

Σκίτσο της Μαργαρίτας Οριγώνη

Εκεί λοιπόν ήταν που η Μαργαρίτα Οριγώνη ξεχώρισε τον Μουτούση ανάμεσα σε άλλους Αξιωματικούς. Η ορμητικότητα του χαρακτήρα του (η ίδια ορμητικότητα είναι που θα τον οδηγήσει αργότερα σε ανδραγαθήματα την περίοδο των Βαλκανικών, αλλά και σε ατοπήματα παρορμητικών πράξεων), τον έκανε να ξεχωρίζει από όλους τους άλλους. Η Μαργαρίτα τον ερωτεύθηκε παράφορα, αν και ο Μουτούσης δεν έδειξε την ίδια θέρμη αρχικά. Ίσως αυτή η έλλειψη παρορμητικότητας εκ μέρους του Μουτούση, ήταν η αιτία, ώστε η σχέση αυτή να αναπτυχθεί και να διατηρηθεί για πέντε ολόκληρα χρόνια. Πέντε χρόνια στα οποία η Μαργαρίτα ένοιωθε ασφυκτικά την πίεση των γονιών της να σταματήσει αυτό το δεσμό που δεν οδηγούσε πουθενά, κατά την άποψή τους, καθώς επρόκειτο για έναν επαρχιώτη Αξιωματικό και μάλιστα του Μηχανικού, που αδυνατούσε να καταβάλλει ακόμα και το μίσθωμα του ενός δωματίου που μοιραζόταν με τον αδελφό του! 

Ο πρόξενος της Σερβίας και της Ολλανδίας, ο μεγαλοεπιχειρηματίας και οικοπεδούχος τεραστίων εκτάσεων πέριξ από το Πασαλιμάνι Πέτρος Οριγώνης, ήταν δεδομένο ότι δεν προόριζε την κόρη του για έναν τέτοιο γάμο.


Η οικία Οριγώνη από τη πλευρά της θάλασσας

Ο Μουτούσης γνώριζε την αντίδραση των γονιών της Μαργαρίτας και στεναχωρείτο πολύ καθώς πίστευε στον εαυτό του και στην αξία του. Αυτή η αντίδραση των γονιών της Μαργαρίτας, λειτούργησε ως κινητήριος δύναμη στον Μουτούση για να ψάχνει διαρκώς για κάτι σπουδαίο, για κάτι μεγαλύτερο από αυτό που είχε επιτύχει. Έπρεπε να δείξει στους γονείς της Μαργαρίτας την πραγματική του αξία, ποιος ήταν πίσω από τον ανώνυμο χωρίς αίγλη Ανθυπολοχαγό του Τάγματος των Γεφυροποιών. 

Και η δύναμη ήταν τόσο ισχυρή, που μόλις δόθηκε η κατάλληλη ευκαιρία την άρπαξε από τα μαλλιά. Ο Μουτούσης χωρίς καν να σκεφτεί (η παρορμητικότητα που λέγαμε) υπέβαλλε αίτηση μαζί με τον Δημήτρη Καμπέρο (Πειραιώτης Ανθυπολοχαγός του Πυροβολικού τότε) και τον Χρήστο Αδαμίδη (Ανθυπίλαρχο)  για να μεταβούν στη Γαλλία όπου θα εκπαιδεύονταν ως αεροπόροι. 

Και πραγματικά το 1910 επέστρεψαν από τη Γαλλία, έτοιμοι αεροπόροι φέροντας κατά την επιστροφή τους συσκευασμένα σε ξύλινα κουτιά και τα τρία πρώτα αεροπλάνα που οι ίδιοι θα πετούσαν. Ο Μουτούσης ως πιλότος πια πετούσε συχνά πάνω από την Έπαυλη του Οριγώνη εκτελώντας παράτολμα ακροβατικά προς εντυπωσιασμό της Μαργαρίτας. Δεν ήταν ο μόνος άλλωστε, αφού και ο Καμπέρος έκανε ακόμη πιο παράτολμες πτήσεις (εξ ου και Τρελοκαμπέρος) πάνω από την Φρεαττύδα όπου βρισκόταν το δικό του σπίτι. Λέγεται ότι σε μια από εκείνες της πτήσεις, ο Μουτούσης πίεσε υπερβολικά θα λέγαμε τον κινητήρα του αεροπλάνου του, με αποτέλεσμα αυτός να σβήσει και να αναγκαστεί να το προσθαλασσώσει έξω ακριβώς από την Έπαυλη του Οριγώνη.  Για καλή του τύχη ήταν ρηχά και το αεροπλάνο δεν χάθηκε στη θάλασσα. Και ο καιρός περνούσε με τον έρωτα του Μουτούση και της Μαργαρίτας Οριγώνη να διαρκεί, παρά τις συνεχιζόμενες αντιρρήσεις των γονιών της, που άκαμπτοι συνέχιζαν να την παροτρύνουν να θέσει τέρμα.


Η νήσος Σταλίδα ακριβώς κάτω από την οικία Οριγώνη πλησίον της οποία προσθαλασσώθηκε ο Μουτούσης
Η έκταση που μεσολαβεί σήμερα μεταξύ της οικίας Οριγώνη και της θάλασσας. 

Το 1912 ξεκίνησαν οι Βαλκανικοί πόλεμοι στους οποίους τα ονόματα των Καμπέρου και Μουτούση θα βρίσκονται διαρκώς στην επικαιρότητα χάρη στις παράτολμες πράξεις τους. Και όταν οι Βαλκανικοί τελείωσαν, ο Μουτούσης δεν ήταν απλώς ο φτωχός επαρχιώτης Γεφυροποιός αλλά ο ήρωας Μουτούσης, το όνομα του οποίου συνοδευόταν πάντοτε από δάφνες δόξας. Παρόλα αυτά ο γερό Πέτρος ο Οριγώνης συνέχιζε άκαμπτος να τον κρίνει ως «λίγο» για την κόρη του. Ο γερό-Οριγώνης ενισχυμένος επιπρόσθετα με το πείσμα εκείνο που χαρακτηρίζει σχεδόν όλους τους ανθρώπους της ηλικίας του, σε συνδυασμό με το άκαμπτο του χαρακτήρα του, προέβη σε ριζοσπαστικά μέτρα. 

Αφού η κόρη του δεν εγκατέλειπε τον «ξυπόλητο» θα την κλείδωνε στο δωμάτιο, από όπου θα έβγαινε μόνο αφού θα είχε αποφασίσει να τον χωρίσει. Η Μαργαρίτα όμως αποφασισμένη για τον έρωτά της με τον Μιχάλη, μόλις ο πατέρας της την κλείδωσε, ξεκίνησε το δικό της πόλεμο, καθώς προχώρησε σε άρνηση λήψης φαγητού! Μεταγενέστερα οι αρθρογράφοι έγραψαν πως αυτή θα πρέπει να ήταν και η πρώτη «απεργία πείνας» στην Ελλάδα!


Η οικία Οριγώνη σε φωτογράφηση της δεκαετίας του '90

Κόντρα στην κόντρα ο καιρός περνούσε με την Μαργαρίτα έγκλειστη στο δωμάτιό της και σε φανερή αδυναμία καθώς αρνιόταν τη λήψη φαγητού. Άρνηση που οδήγησε σε λιποθυμίες και σε επισκέψεις κατ΄ οίκων ιατρών, οι οποίοι διαβεβαίωναν τον γερο-Οριγώνη ότι αν συνεχίσει έτσι το κορίτσι θα χαθεί άδικα, για ένα αίσθημα εκ μέρους της και για μια πεισμονή εκ μέρους του πατέρα της.



Ο Οριγώνης τελικώς ενέδωσε και ο γάμος μεταξύ Μαργαρίτας Οριγώνη και Μιχάλη Μουτούση έγινε με κάθε μεγαλοπρέπεια, όμοια με πριγκιπικό γάμο της εποχής. Είχε αποκτήσει φήμη (ήρωας των Βαλκανικών πολέμων), κάποιο ανώτερο βαθμό και πολλά χρήματα (μέσω της οικογένειας Οριγώνη). Έμενε κι αυτός στην Έπαυλη της Καστέλλας ακολουθώντας τη ζωή της οικογενείας με χορούς και δεξιώσεις. Είχε αγοράσει και ένα σπορ αυτοκίνητο με το οποίο απολάμβανε την γρήγορη οδήγηση, ακολουθώντας την γρήγορη "Πακάρ" του Πρίγκιπα Αλεξάνδρου (πριν ακόμη γίνει Βασιλιάς) στη διαδρομή Καστέλλα - Τατόι. Είχαν γίνει καλοί φίλοι και συχνά ο Αλέξανδρος φιλοξενείτο στην οικία Οριγώνη, ειδικά όταν είχε πολύ πρωινές προπονήσεις κωπηλασίας στον Όμιλο Ερετών στο Πασαλιμάνι.  

Η Έπαυλη Οριγώνη δεν φιλοξενούσε μόνο τον Αλέξανδρο αλλά και τον Βασιλιά της Σερβίας Πέτρο (διαβάστε για τη διαμονή του Βασιλέα Πέτρου στην Καστέλλα σε παλαιότερο αφιέρωμα του 2012). Από εκείνες τις επισκέψεις άλλωστε έλαβε και το όνομα ο δρόμος που μέχρι σήμερα οδηγεί στην Έπαυλη του Οριγώνη και που καλείται «οδός Καραγεώργη Σερβίας». 

Το ζεύγος Μουτούση (πλέον) ζώντας όπως ονειρεύονταν σε εκείνο το σπίτι έπαυλη, ευτύχισαν να φέρουν στον κόσμο και δύο παιδιά τη Σοφία και τον Πέτρο (ο Μουτούσης έδωσε στο παιδί του, το όνομα του πεθερού του που πολέμησε όσο κανείς άλλος, δείχνοντας ότι δεν του κρατούσε κακία).


Οι οικογένεια Μουτούση όταν ακόμα ήταν ενωμένη και ζούσε ειρηνικά. Στο κέντρο τα παιδιά τους Πέτρο και Σοφία

Και ενώ η ιστορία φαίνεται ότι θα τελείωνε εδώ, έχοντας ευτυχισμένο τέλος, η «ειμαρμένη» συνεχίζει να γράφει ιστορία με έναν τρόπο απρόσμενο.

Η Μαργαρίτα, η οποία όπως θυμόμαστε, πριν το γάμο της συνήθιζε να παίζει πιάνο ώρες ατελείωτες, δεν έπαψε ποτέ να παίζει μουσική. Αυτή άλλωστε της κρατούσε συντροφιά τις ατέλειωτες ώρες του υποχρεωτικού εγκλεισμού της στο δωμάτιο, από τον πατέρα της. Η αγάπη της για τη μουσική συνεχίστηκε και μετά τον γάμο, όταν έδινε ρεσιτάλ πιάνου όχι μόνο στο σαλόνι του σπιτιού της διασκεδάζοντας τους καλεσμένους, αλλά και σε ωδεία. Η αγάπη της αυτή μεταβλήθηκε σε πραγματικό πάθος ειδικά όταν στην Ελλάδα εμφανίστηκε το άστρο του μεγάλου μουσουργού Δημητρίου Μητρόπουλου. Η Μαργαρίτα έγινε από τους πρώτους ένθερμους οπαδούς του. Άρχισε να γίνεται κήρυκας του έργου του, αφιερώνοντας ολοένα και περισσότερο χρόνο στον μεγάλο μουσουργό. Ο Μουτούσης που όπως είπαμε διακρινόταν για τον παρορμητικό του χαρακτήρα άρχισε να ενοχλείται, καθώς παραγκωνίστηκε. Παρά το γεγονός πως όλοι τον διαβεβαίωναν ότι η σχέση Μητρόπουλου με τη Μαργαρίτα Οριγώνη – Μουτούση περιοριζόταν αυστηρά σε μουσικά ενδιαφέροντα, η γκρίνια ανάμεσα στο ζευγάρι μεγάλωνε, χωρίς η Μαργαρίτα να μειώνει τις ώρες που περνούσε στο ωδείο μαζί με τον Μητρόπουλο. Γκρίνια που τελικώς έφερε το χωρισμό τους. 

Ευθέως ο Μουτούσης την κατηγορεί για μοιχεία! Μη ανεχόμενος την κατάσταση αιτείται τη μετάθεσή του ως στρατιωτικός ακόλουθος στην Ελληνική Πρεσβεία στη Σόφια, και την επιτυγχάνει. Ήταν Ιούνιος του 1928. Από τότε ξεκίνησε ο χωρισμός με την κατηγορία της μοιχείας που κατέληξε σε φονική διαμάχη, σε έναν αγώνα εξόντωσης πρωτόγνωρο στα ελληνικά χρονικά. Είναι δύσκολο στο εξής να παρακολουθήσει κάποιος την ιστορία, καθώς κάθε πλευρά προβαίνει σε έναν χείμαρρο δηλώσεων εναντίον του άλλου στις εφημερίδες, η οποίες φαίνονται εξίσου διχασμένες. Άλλες υπέρ του ενός και άλλες υπέρ του άλλου.


Ο Μιχαήλ Μουτούσης τη δεκαετία του '30
Η δίκη που ξεκίνησε με αίτημα διαζυγίου κατέληξε να διαρκέσει τέσσερα χρόνια με έτος έναρξης το 1928. Σε μια σειρά ακροαματικών διαδικασιών που δεν περιλάμβαναν μόνο το διαζύγιο, αλλά και αγωγές και μηνύσεις, ακούγονται πρωτόγνωρα πράγματα που συνταράσσουν την ελληνική κοινωνία! Τόσο συνταρακτικά ώστε Εισαγγελέας από ένα σημείο και ύστερα, απαγορεύει την παρουσία δημοσιογράφων εντός της αίθουσας και απαγορεύει επίσης και την δημοσίευση των πρακτικών ακόμη και των αποσπασμάτων τους στις εφημερίδες. Εκτός δικών όμως, καθένας ξεχωριστά προβαίνει σε δικές του αποκαλύψεις, ώστε να συμπαρασύρει τη κοινή γνώμη. Η ίδια ιστορία εμφανίζεται σε δεκάδες εκδοχές που εξαρτούνται από τη πηγή που χρησιμοποιεί ο καθένας για να καλύψει το γεγονός.


Δίκη κεκλεισμένων των θυρών και με απαγόρευση δημοσίευσης των πρακτικών. Ο Μουτούσης είναι ο πρώτος στα δεξιά.

Καλούνται όλοι οι συγγενείς, φίλοι, γνωστοί, γείτονες από κάθε πλευρά να καταθέσουν. Όλη η Καστέλλα βρίσκεται ξαφνικά στους διαδρόμους των δικαστηρίων της οδού Σανταρόζα. Σημαντικές προσωπικότητες της πειραϊκής ζωής παρελαύνουν υποστηρίζοντας τον έναν ή τον άλλο. Η Καίτη Καλλιμασιώτη, η Ελένη Καζανόβα, ο Καθηγητής Λούβαρης, ο πρώην Υπουργός Ιωάννης Μεταξάς, ο Γενικός Διευθυντής του Ναυστάθμου, ο υπασπιστής του Πρίγκιπα Ανδρέα, η Ανδριανή Φίλωνος τότε Πρόεδρος του Συμβουλίου του Χατζηκυριάκειου Ορφανοτροφείου, ο Αντώνιος Σκόκκος, η Σοφία Ροϊλού που έμενε σε ένα από τα διπλανά Πυργόσπιτα της οδού Παυσίλυπου, η κυρία Πανά του Αξιωματικού Πανά, και 40 ακόμη προσωπικότητες!


Ο Μουτούσης σε σκίτσο την ώρα της δίκης λόγω της απαγόρευσης
λήψης φωτογραφιών εντός της αιθούσης

Η πρωτόδικη απόφαση απορρίπτει παταγωδώς την κατηγορία της μοιχείας. Είναι 26 Ιουλίου 1930 όταν ο Μουτούσης στρέφεται λυσσωδώς κατά των συνηγόρων της Μαργαρίτας Οριγώνη που είναι ο Τσουκαλάς και κυρίως ο Γεράσιμος Βασιλάτος. Ακολουθεί απόφαση που αφορά τη κηδεμονία των δύο παιδιών. Από μια επιστολή που εμφανίζει ο Μουτούσης που έχει στείλει στις 8 Μαΐου 1928, η πρώην σύζυγός του προς τη φίλη της και δασκάλα των παιδιών Θέλξη (Θελξινόη) Πασχάλη[1], φαίνεται ότι η Μαργαρίτα διατηρούσε σχέσεις με άλλον άνδρα. Με αυτή την επιστολή κερδίζει τη κηδεμονία και των δύο παιδιών τους, τα οποία παίρνει αμέσως μαζί του στην Βουλγαρία, απαγορεύοντας κάθε επικοινωνία με τη μητέρα. Η Οριγώνη αποδεικνύει ότι η επιστολή ήταν πλαστή και πετυχαίνει την αλλαγή της απόφασης, όπως και το δικαίωμα να έχει τη κόρη μαζί της.

Έτσι λοιπόν η 16χρονη Σοφία μένει μαζί της, ενώ ο 11χρονος Πέτρος με τον πατέρα του. Τότε η Μαργαρίτα Οριγώνη εμφανίζεται στις εφημερίδες και δηλώνει ότι ο Μουτούσης την προσέγγισε και της πρότεινε να της δώσει και τον μικρό Πέτρο, καθώς είναι άρρωστος και έχει ανάγκη της μητέρας του, με αντάλλαγμα το 20 τοις εκατό της προίκας της και αποζημίωση 600.000 δραχμές, καθώς τόσα ήταν τα χρήματα που είχε ξοδέψει για τη συντήρηση της Έπαυλης της Καστέλλας. Ο Μουτούσης που διαβάζει τις δηλώσεις της γίνεται έξω φρενών, καθώς πιστεύει ακράδαντα ότι αυτά είναι ενορχηστρωμένα από τους δικηγόρους, και ειδικά από τον Γεράσιμο Βασιλάτο

Η Έπαυλη Οριγώνη σε πίνακα ζωγραφικής του Αντώνη Κανά

Τότε αποσύρει δημόσια κάθε απαίτηση με μια μόνο! Τα αφήνει όλα παιδιά, σπίτια, χρήματα, αποζημιώσεις στην πρώην σύζυγό του, αρκεί αυτή να βγει δημόσια και να δηλώσει ότι αυτά που έλεγε ήταν τεχνάσματα του δικηγόρου Γεράσιμου Βασιλάτου και να τον παύσει δημόσια από συνήγορο. Πίσω από αυτή την απαίτηση του Μουτούση κρύβεται η πίστη, ότι η γυναίκα του δεν τον πολεμά με πρωτοβουλία της αλλά βρίσκεται υπό τη καθοδήγηση ενός πραγματικά διαβολικού δικηγόρου. Είναι διατεθειμένος να τα χαρίσει όλα, αρκεί μόνο αυτός ο διάβολος των δικαστηρίων να εξαφανιστεί! Η αφοσίωσή του, η εφευρετικότητά του να εκτοξεύει προσωπικές κατηγορίες εναντίον του, σαφώς δεν έχει να κάνουν με έναν επαγγελματία δικηγόρο που υπερασπίζεται το πελάτη του. Ο Γεράσιμος Βασιλάτος είναι πασιφανές ότι θέλει να τον βγάλει από τη μέση, καθώς θέλει να έχει ελεύθερο πεδίο ώστε να προχωρήσει με τη πρώην γυναίκα του τη Μαργαρίτα! Αυτό πιστεύει ότι συμβαίνει ο Μουτούσης.

Στις 27 Οκτωβρίου 1931 η Μαργαρίτα που όπως πάντα συνόδευε τον Μητρόπουλο στις εμφανίσεις του, βρισκόταν στο θέατρο «Ολύμπια» για μια συναυλία που έδινε ο μεγάλος μουσουργός. Μαζί της την φορά αυτή και ο συνήγορος ο Γεράσιμος Βασιλάτος. Μετά το πέρας της συναυλίας σε καρτέρι που είχε στήσει ο Μουτούσης και ενώ όλοι έμπαιναν στο αυτοκίνητο, ρίχνει 6 σφαίρες εναντίον του, χωρίς όμως να τον τραυματίσει. 


Ο δικηγόρος της Μαργαρίτας Οριγώνη, ο Γεράσιμος Βασιλάτος και υποτιθέμενος
 κατά την άποψη του Μουτούση εραστής της πρώην γυναίκας του

Στις 13 Οκτωβρίου 1932 ακολουθεί η δίκη για την απόπειρα ανθρωποκτονίας του Μουτούση κατά του Γεράσιμου Βασιλάτου. Η αίθουσα γεμίζει από μάρτυρες και από τις δύο πλευρές. Συνολικά ξεπερνούν τους 300! Η υπεράσπιση στηρίζει το επιχείρημά της σε προσπάθεια εκφοβισμού και όχι φόνου. Δεν είναι δυνατόν ένας επαγγελματίας στρατιωτικός, ήρωας πολέμων, να ρίξει έξι σφαίρες από κοντινή απόσταση και να αστοχήσει! Μόνο για εκφοβισμό κάποιος μπορεί να το κάνει. Η αιτιολογία αυτή πείθει και ο Μουτούσης καταδικάζεται μόνο για την οπλοφορία σε φυλακή τριών ημερών, την οποία ο Μουτούσης εξαγοράζει αντί 30 δραχμών.

Η ιστορία μεταξύ της Οριγώνη και του Μουτούση φαίνεται να εξασθενεί τουλάχιστον στον Πειραιά, όταν την ίδια περίοδο κατηγορείται ο Δήμαρχος Τάκης Παναγιωτόπουλος για υπεξαίρεση μεγάλου χρηματικού ποσού από τα ταμεία του Δήμου. Η ιστορία της Μαργαρίτας Οριγώνη με τον Μιχαήλ Μουτούση διαρκεί από το 1909 έως περίπου και το 1933. Ο σφοδρός έρωτάς του που διήρκεσε πέντε χρόνια (1909 - 1914), κατέληξε σε άλλα τόσα δικαστηρίων (πέντε ξανά, 1928 - 1933). Στον Πειραιά τίποτε πια δεν θα είναι το ίδιο στους κόλπους της "καλής κοινωνίας". Άπαντες διχασμένοι θα σταματήσουν τις δεξιώσεις και τις κοινωνικές επισκέψεις σε τέτοιο βαθμό ώστε πολλοί να ισχυριστούν ότι η τελεσίδικη απόφαση του δικαστηρίου, έθεσε ένα τέρμα στη κοσμική ζωή της καλής κοινωνίας του Πειραιά. 
          


[1] Πρόκειται για τη Θελξινόη Πασχάλη που προέρχετο ως δασκάλα από το Χατζηκυριάκειο Ίδρυμα και καθώς είχε διακριθεί για τις υπηρεσίες της προσελήφθη να εργαστεί αποκλειστικά στην Οικία Οριγώνη.