"Πειραϊκές ιστορίες του Μεσοπολέμου"

Άγιος Βασίλειος Πειραιά (η ταραγμένη ιστορία του)




Του Στέφανου Μίλεση

Μια από τις παλαιότερες αναφορές για την εκκλησία του Αγίου Βασιλείου κάνει ο πειραιώτης Δημοσιογράφος Θεόδωρος Βελλιανίτης ο οποίος επιχειρεί μια περιγραφή της ευρύτερης περιοχής της φρεαττύδας το 1878. Χαρακτηριστικό όμως είναι ότι ενώ γράφει το 1878, αναφέρει τι θυμάται από τα παιδικά του χρόνια (ο ίδιος γεννήθηκε το 1863). (όλη την περιγραφή μπορείτε να διαβάσετε εδώ)


Δημοτικός Αστυνόμος χτίζει τον πρώτο μικρό ναό:

Αυτό που μας ενδιαφέρει όμως στην περίπτωσή μας είναι ότι για την εκκλησία αναφέρει: 

"Κύριος τις εκ Ρωσσίας επανελθών οικοδόμησε οικίας εις την ερημιάν ταύτην μετά ολίγον κλητήρ τις βαρυνθείς να επαγγέλεται την δημοσίαν ευταξίαν και φιλοδοξήσας να φορέσει τον σκούφον του νεωκόρου, ωκοδόμησεν μικρόν ναϊσκον, τον Άγιον Βασίλειον".

Δηλαδή αυτό που αναφέρει ο Βελλιανίτης είναι ότι πρώτα έγινε κάποια οικοδόμηση στην περιοχή από κάποιον κύριο που ήρθε από την Ρωσσία σε μια περιοχή η οποία ήταν ερημική. Μετά από λίγο καιρό κάποιος Δημοτικός Κλητήρας (σημερινός Δημοτικός Αστυνομικός θα λέγαμε. Πρόκειται για τον Βασίλειο Γεωργακάκο) επειδή δεν άντεχε άλλο να μεριμνά για την δημόσια ευταξία και επειδή είχε και ο ίδιος την φιλοδοξία να φορέσει τον "σκούφο του νεωκόρου" έφτιαξε ένα μικρό ναό που ονόμασε Άγιο Βασίλειο.
"Περί του ναίσκου δεν τούτου, ως κοτόπουλαν περί την κλώσαν, ήρξαντο οικοδομούμενα μικρά σπιτόπουλα. Μετ΄ ολίγον τα μικρά διεδέχθησαν μεγάλα και σήμερον βλέπεις ένα ωραιότατον συνοικισμόν με λαμπράς επαύλεις".

Και ο μικρός αυτός ναός ήταν η αιτία να στηθεί γύρω του ένας συνοικισμός με λαμπρές επαύλεις. 


Ο ναός που έλαβε το όνομα του Αστυνομικού κλητήρα:
Σε μεταγενέστερη αφήγηση του Βελλιανίτη πάλι (σε αφήγηση του 1926 αυτή την φορά στην εφημερίδα "ΕΜΠΡΟΣ") αναφέρει ότι στην ερημική περιοχή της Φρεαττύδας υπήρχαν μόνο τα σπίτια του Παπασταματιάδη εκ Ταϊγανίου,  η έπαυλη του Γεωργίου Ματζαβίνου και η έπαυλη του Σκουλούδη όλα αγορασμένα από τον Καμπά.  Ένας δε πρώην αστυνομικός κλητήρας ο Βασίλειος Γεωργακάκος (Μπαρμπά Βασίλης) επί του παρακείμενου λόφου το 1873 ήγειρε τον ναϊσκο του Αγιου Βασιλείου δίνοντάς του το όνομά του.



Η περιπέτεια την ανέγερσης νέου ναού στην θέση του μικρού Ναϊσκου:

 
Ο πρώην Δημοτικός κλητήρας Βασίλειος Γεωργακάκος, κατασκευαστής του μικρού ναού του Αγίου Βασιλείου, αφήνει το μικρό οικοδόμημά του στον Δήμο Πειραιώς, αλλά με υπό όρους διαθήκη. Ο Δήμος αντί ευχαριστίας προσβάλλει δικαστικά την διαθήκη και προσπαθεί να αποδείξει ότι η περιοχή είναι σε έκταση καταπατημένη. Η σύζυγος του Βασιλείου Γεωργακάκου όμως η Αικατερίνη κερδίζει το δικαστήριο έχοντας αποδείξεις ότι η συγκεκριμένη έκταση τους δόθηκε δωρεάν από τον επιχειρηματία Παναγιώτη ΚΑΜΠΑ (τον γνωστό) ο οποίος από τότε κατείχε μεγάλες εκτάσεις στην περιοχή της φρεαττύδας προκειμένου να φυτέψει αμπελώνες δίπλα στην θάλασσα. 
Από αυτόν άλλωστε είχαν αγοράσει οικόπεδα και μεγάλα ονόματα της εποχής όπως ήταν ο Σκουλούδης (Έπαυλη Σκουλούδη), ο Βούρος γεγονός που αναφέρει και ο Δημοσιογράφος Βελλιανίτης όπως είδαμε.

 Ο Δήμος το 1899 αποφασίζει να θεμελιώσει στην θέση του μικρού ναού, ένας περίλαμπρο ναό ελληνοβυζαντινού ρύθμου που θα δεσπόζει στην κορυφή του λόφου, εκεί που τελειώνει η οδός Σαχτούρη. Άλλωστε από το 1878 δέχεται διαρκώς επιστολές των επιτρόπων της εκκλησίας ότι ο ναός δεν μπορεί να καλύψει τα πληθυσμιακά κριτήρια της εποχής.

Οικονομικά σκάνδαλα όμως και τεράστια ποσά που δαπανήθηκαν φρενάρουν το έργο. Το 1903 ο ημιτελής Ναός μαζί με τους Λουτήρες που υπάρχουν έξωθεν αυτού απαιτούν την ολοκλήρωση της κατασκευής. Τα σκάνδαλα των δαπανηθέντων ποσών όμως είναι τεράστια για την εποχή.

Βρισκόμαστε το 1903 και ακόμα ο ναός είναι ημιτελής εξαιτίας οικονομικών σκανδάλων (Εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ)
 

Ξαφνικά τα πάντα χάνονται:

Αφού έχει σχηματιστεί φάκελος στον Δήμο με την επωνυμία "Φάκελος Εργολαβίας του Νέου Ναού Αγίου Βασιλείου" που περιέχει τα αρχιτεκτονικά σχέδια και τις άδειες του ναού καθώς και τα ποσά που δαπανήθηκαν για την ανέγερσή του (μέχρι του σημείου που είχε φτάσει τέλος πάντων) από τον Μηχανικό του Δήμου Εμμανουήλ Παπακωνσταντίνου συμβαίνει να αλλάξει η Δημοτική Αρχή στον Πειραιά (το 1904). Και ενώ ο φάκελος αυτός θα έπρεπε να παραδοθεί στη νέα δημοτική αρχή, ο φάκελος εξαφανίζεται (τι πρωτότυπο!!).

Ο τότε επίτροπος του Ναού Γεώργιος Ντεντιδάκης καλείται να δώσει την ομολογία του περί του τι γνωρίζει. Το ίδιο και ο μηχανικός του Δήμου Παπακωνσταντίνου (τέως κι αυτός αφού η νέα δημοτική αρχή διορίζει δικό της μηχανικό).

Ο Παπακωνσταντίνου ισχυρίζεται ότι ο φάκελος δόθηκε εις χείρας δημοτικού υπαλλήλου μαζί με τους φακέλους κατασκευής των Δημοτικών Λουτρών, του Μεγάρου του Ζαννείου Νοσοκομείου και της εκκλησίας εντός αυτού και του ναού της Αγίας Σοφίας Πειραιώς (που επίσης κατασκευάζονταν την εποχή εκείνη). Όμως ενώ όλοι οι φάκελοι είναι στην θέση τους, ο φάκελος που βεβαιώνει οικονομικές ατασταλίες λείπει.

Μάλιστα ο Παπακωνσταντίνου ισχυρίζεται ότι οι επίτροποι του Ναού του χρωστάνε και 500 δραχμές για την εκπόνηση των σχεδίων του Ναού αφού ποτέ δεν πληρώθηκε για την εργασία του. 


Αμοιβαί Μηχανικού δια σύνταξιν των σχεδίων....: 
Οι επίτροποι με την σειρά τους παρουσιάζουν τον προϋπολογισμό του Δήμου Πειραιώς στον οποίο φαίνεται ότι υπάρχει ποσό 1.195 δραχμών "δια αμοιβαί Μηχανικού δια την σύνταξιν των σχεδίων". Επιπροσθέτως αναφέρουν ότι ο Μηχανικός του Δήμου ζει από τον μισθό του και δεν λαμβάνει επιπροσθέτως χρήματα για τα σχέδια που εκπονεί σαν να ήταν ιδιώτης μηχανικός. 
Η σχετική προανάκριση δείχνει ότι σε όλα τα έργα που είχαν εκπονηθεί τότε υπήρχε η σχετική εγγραφή και ενώ όλοι υπέγραφαν κανείς δεν είχε διαβάσει τι υπέγραφε.

Νέο Δάνειο και έχουμε φτάσει στο 1908:

Έχουμε φτάσει στα 1908 και ακόμα ο Ναός του Αγίου Βασιλείου δεν έχει αποπερατωθεί. Ο Δήμος αδυνατεί μετά τα σκάνδαλα και την εξαφάνιση του φακέλου να βρει την λύση. Έτσι στην εορταστική του (χριστουγεννιάτικη) συνεδρίαση που γίνεται στις 23 Δεκεμβρίου του 1908 αποφασίζει να συνάψει νέο δάνειο με την Εθνική Τράπεζα για το ποσό των 60.000 δραχμών και να συνάψη νέα εργολαβία μήπως και τελικώς ολοκληρωθεί ο ναός.



Επιτέλους ο Ναός ολοκληρώνεται:

Στις 29 Νοεμβρίου 1909 (ημέρα Κυριακή) ο Δήμαρχος Πειραιά Δ.Σ. Ομηρίδης αναγγέλει σε όλο τον ημερήσιο τύπο (όχι μόνο τον Πειραϊκό αλλά κι αυτόν που είναι πανελλήνιας εμβέλειας) τα εγκαίνια του περίλαμπρου νεόδμητου ναού που χρειάστηκε εννιά έτη για να κατασκευαστεί.





6 σχόλια:

ElenaG είπε...

ΑΧ! να ξερες που με πήρες...
Ευχαριστώ σε Σοφοκλή...τελειότερος συγχρονισμός πίστεψε με δε θα μπορούσε να γίνει...ούτε και "πληρωμένος" να ήσουν!!!!!...

ΑΡΙΣΤΕΑ ΜΠΟΥΤΟΥ είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Νimertis είπε...

με ιδιαίτερη συγκίνηση φίλε διάβασα για τον Αγιο Βασίλη την ανάρτησή σου... βλέπεις είναι η γειτονιά που μεγάλωσα... άπειρες ώρες έπαιξα στην πλατεία αυτή... να'σαι καλά...

Γιαγιά Αντιγόνη είπε...

Δυο προαύλιοι χώροι ναών ενώνουν και γίνονται ένας!
Ενας της Αγιάς Σοφιάς Πειραιώς που έτρεχα στις σχόλες και ο άλλος εδώ στον Αγ.Βασίλη που έπαιζαν τα παιδιά μου..

Πόσα μαθαίνω...
ΕΥΧΑΡΙΣΤΏ ΣΕ!

Ευάγγελος Αλεξανδρής είπε...

Μεγάλωσα στην αλάνα της Αγιάς Σοφιάς, όπου πέρασα όλα τα παιδικά μου χρόνια, διαμένοντας στο μέσον της οδού Αγίας Σοφίας, αριθμός 26. Γυμνάσιο όμως πήγα στο Δεύτερο, στου Βρυώνη με το 21, το λεωφορείο που συνέδεε Αγία Σοφία με Άγιο Βασίλειο, ενώ φυσικά τα πρώτα μου θαλασσινά μπανάκια τα έκανα στο εξωτικό... Σκαφάκι!
Όλα ενωμένα με το "21" αρχικά (κατόπιν 909) και με το ποδήλατο - μοτοποδήλατο στη συνέχεια...

Artemios είπε...

Ωραίο άρθρο και επίκαιρο όσον αφορά τις ενότητες που "ξαφνικά χάνονται όλα" !!!!
Θα χαιρόμουν αν έβλεπα και άλλα αντίστοιχα άρθρα για τους υπόλοιπους ναούς / εκκλησίες του Πειραιά μας.
Keep searching... The truth is out there....

Δημοσίευση σχολίου